Raha ny neurons kosa no fanorenana ny rafi-pifandraisana ao amin'ny vatan'ny olona, dia ny tambazotran'ny neurônina no mamela ny fifandraisana eo amin'ny atidoha sy ny vatana. Ireo tambajotra voalamina ireo, izay misy hatramin'ny neon-trillion tapitrisa, dia mamorona izay antsoina hoe rafitra ngeza .
Ny rafi-pitabataban'ny olombelona dia ahitana fizarana roa: ny rafi-pitabatabana an-tsekoly, izay ahitana ny atidoha sy ny tadin'ny hazon-damosina, ary ny rafi-pitabatabana mahavariana, izay misy tambajotram-pihetseham-po sy nerveuse manerana ny vatana.
Ny rafitra endocrine koa dia ilaina amin'ny fifandraisana. Io rafitra io dia mampiasa ny trondro hita manerana ny vatana, izay manafina hormones izay mifehy zavatra isan-karazany toy ny metabolism, ny fitsaboana, ny tosidra sy ny fitomboany. Na dia tsy mifandray mivantana amin'ny rafi-pitsaboana aza ny rafi-pandaminana endocrine dia mifampizara amin'ny fomba maro.
Ny rafi-pitantanana foibe
Ny rafitra rafi-pitabatabana (CNS) dia ny atidoha sy ny tadin'ny hazon-damosina. Ny endrika voalohany amin'ny fifandraisana ao amin'ny CNS dia ny neuron. Ny atidoha sy ny tadin'ny hazon-damosina dia tena iankinan'ny aina sy ny asany, noho izany dia misy fiarovana miaro manodidina azy ireo manomboka amin'ny taolana (karandoha sy ravina) ary ny tady membrane fantatra amin'ny hoe meninges. Ankoatr'izany, ny rafitra roa dia mihantona ao anaty vata misy fiarovana fantatra amin'ny hoe fluid cerebrospinal.
Nahoana no tena ilaina ny atidoha sy ny tsenan-driaka? Eritrereto ireo rafitra ireo ho ny "afovoan-tsaina" ara-bakiteny amin'ny rafi-pifandraisana.
Ny CNS dia tompon'andraikitra amin'ny fanodinana ny fahatsapana rehetra sy ny eritreritrareo. Ny fampahalalam-baovao azo tsapain-tànana izay raisin'ireo mpitsabo manerana ny vatana dia mametraka izany fanazavana izany amin'ny rafitra amperin'asa. Ny CNS dia mandefa hafatra any amin'ny ambin'ny vatana ihany koa mba hifehezana ny fihetsiketsehana, ny hetsika ary ny valinteny momba ny tontolo iainana.
Ny rafi-pandrefesana periferika
Ny rafitra peripika (PNS) dia misy tsiranoka maromaro izay manakaiky ny rafi-pitabatabem-bahoaka. Ireo tambajotra sy ny seranan-tsoavaly izay mamorona ny PNS dia ny fametrahana ny axons avy amin'ny sela tsy misy sela. Ny nerve dia afaka mifandanja avy amin'ny vitsy kely ka hatramin'ny lehibe dia mety ho hitan'ny mason'olombelona mora foana.
Ny PNS dia azo zaraina amin'ny rafitra roa samihafa: ny rafitra somary mahavariana sy ny rafi-pitantanana autres.
Somatic Nervous System : Ny rafitra somatic dia mandefa fifandraisana am-pahamalinana ary tompon'andraikitra amin'ny hetsika an-tsitrapo sy ny asa. Io rafitra io dia ahitana ny neurône (afferent) izay mitondra fampahalalam-baovao avy amin'ny aty amin'ny atidoha sy ny tadin'ny hazon-damosina, ary ny motera (efferent), izay mampita vaovao avy amin'ny rafi-pitabatabana ao amin'ny rafi-pitabatabana mankany amin'ny vatan'ny muscle.
Ny rafi-pitaterana autonomika : Ny rafi-pitantanana autervique dia tompon'andraikitra amin'ny fanaraha-maso ny asa an-tsitrapo toy ny karazana fo, fitsaboana, fitsaboana ary tsindry. Ity rafitra ity koa dia mifandraika amin'ny fihetseham-po ara-pihetseham-po toy ny hatsembohana sy ny fitarainana. Ny rafi-piarahamonina autonomika dia azo zaraina bebe kokoa amin'ny subsystem anankiroa fantatra amin'ny anarana hoe sympathetic sy parasympathetic systems.
- Ny rafi-pitabatabana mahasosotra: Ny rafitra mangoraka dia manara-maso ny valin-tenan'ny vatana. Rehefa manomboka ity rafitra ity dia misy zavatra maromaro mipoitra: mihamitombo ny fo sy ny fihinanana tsiranoka, ny fihenanam-bidy na ny fijanonana, ny mpianatra dia mampivelatra ary manomboka manangom-bolo. Fantatra amin'ny valintenin'ny ady-na-flight , ity rafitra ity dia mamaly amin'ny fanomanana ny vatanao hiady amin'ny loza na mandositra.
- Parasympathetic System: Ny rafi-pandrenesam-parasy mampihetsi-po no manohitra ny rafitra mangoraka. Aorian'ny fisian'ny krizy na ny loza dia manampy amin'ny fanamafisana ny vatana io rafitra io. Mitombo tsikelikely ny fo sy ny fifehezana, mitsahatra ny famaranana, ny fifanarahana amin'ny mpianatra ary ny hatsembohana dia mitsahatra.
Ny System Endocrine
Araka ny nomarihina teo aloha, ny rafitra endocrine dia tsy ampahany amin'ny rafi-pitabatabana, fa mbola ilaina ny mifampiresaka manerana ny vatana. Ity rafitra ity dia ahitana vatana, izay manaisotra ireo mpandefa simika fantatra amin'ny anarana hoe hormones.
Ny hormonina dia entina ao amin'ny rà mankany amin'ny faritra voafaritra ao amin'ny vatana, anisan'izany ny taova sy taova. Ny sasany amin'ireo maintim-pandrosoana faran'izay manan-danja indrindra dia ny fisidinan'ny pineal, ny hypothalamus, ny glandy, ny tiroida, ny ovaires ary ny fitsapana. Samy manana fomba tokana maromaro ao amin'ny faritra voafaritra tsara ao amin'ny vatana ny tsirairay amin'izy ireo.
Ahoana àry no ifandraisan'ilay rafi-pandaminana sy arkeolojika? Ny firafitry ny atidoha fantatra amin'ny hoe hypothalamus dia mampifandray ireo rafitra fifandraisana roa lehibe. Ny hypothalamus dia karazana kernelina izay tompon'andraikitra amin'ny fanaraha-maso ny fitondran-tena mahagaga. Ao amin'ny fototry ny forbrain, ny hypothalamus dia mametraka ny filàna fototra toy ny torimaso, ny hanoanana, ny hetaheta, ary ny firaisana ara-nofo, ankoatra ny valiny ara-pihetseham-po sy ara-pihetseham-po. Ny hypothalamus koa dia manara-maso ny andran'ny pitipoa, izay mifehy ny famotsorana hormones avy amin'ny trondro hafa ao amin'ny rafitra endocrine.